قرارداد جعاله

قرارداد جعاله یکی از نمونه قراردادهایی است که در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران مورد شناسایی و توجه قرار گرفته است. ممکن است نام این قرارداد برای شما کمی ناشناخته باشد و  بپرسید قرارداد جعاله چیست و یا اصلاً قرارداد جعاله یعنی چی؟

تعریف قرارداد جعاله

قرارداد جعاله به زبان ساده یعنی این‌که شخصی به شخص یا اشخاص دیگر می‌گوید فلان کار را برای من انجام بده، من در قبالش به تو مزد می‌دهم و نوعی سفارش انجام کار است.

در این‌جا تعریف قرارداد جعاله بسیار ساده و بدون جزئیات است اما نباید تنها به این تعریف اکتفا کرد و باید در مورد شرایط قرارداد جعاله و همچنین قوانین قرارداد جعاله هم، آگاهی کافی داشته باشیم. قبل از این‌که شرایط این قرارداد را توضیح بدهیم مثالی می‌آوریم تا بتوانید مفهوم قرارداد جعاله را به آسانی درک کنید.

مثلاً فردی گوشی یا کیف خود را گم کرده است و می‌گوید هر کس آن را پیدا کند و به من تحویل دهد دویست هزار تومان به او پاداش می‌دهم. البته باید توجه داشته باشید که جعاله فقط مربوط به اشیاء گمشده نیست و خیلی از کار‌هایی که در اطراف ما انجام می‌شود جعاله است و ما فقط نامش را نمی‌دانیم. مثلاً شما به شخصی می‌گویید کف حیاط خانه من را موزائیک کن، من در قبالش … تومان به شما اجرت یا مزد می‌دهم. پس معنی این قرارداد یعنی انجام کار به درخواست دیگری و دریافت مزد در قبال آن.

زمانی که شما به تعریف این قرارداد دقت کنید متوجه می‌شوید که این قرارداد به قرارداد‌های دیگر هم شبیه است. مثلاً قرارداد جعاله چه تفاوتی با قرارداد اجاره اشخاص دارد؟ که این تفاوت‌ها با بیان قوانین قرارداد جعاله و توضیح شرایط قرارداد جعاله به خوبی مشخص می‌‍‌‌شود که در ادامه آن را توضیح خواهیم داد.

اول از همه لازم است در مورد نحوه تنظیم این قرارداد توضیحاتی داشته باشیم.

قانون قرارداد جعاله (قانون حاکم)

این قرارداد از قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران پیروی می‌کند و ماده 561 تا 570 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به خوبی شرایط این قرارداد را توضیح داده است. پس به طور قطع می‌توانیم بگوییم که قانون قرارداد جعاله، ماده 561 تا 570 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران است و فرم خام قرارداد جعاله با توجه به این مواد تنظیم شده است.

طرفین قرارداد جعاله

بعد از این‌که قرارداد جعاله خام را تهیه کردید، اولین نکته‌ای که باید به آن توجه داشته باشید در مورد طرفین است. این‌که طرفین قرارداد چه کسانی هستند و در قرارداد جعاله جاعل کیست؟ عامل به چه کسی گفته می‌شود؟

به شخصی که انجام کار را درخواست می‌کند جاعل گفته می‌شود و به شخصی که کار مورد درخواست را انجام می‌دهد عامل گفته می‌شود. پس متوجه شدید که در قرارداد جعاله جاعل کیست

در این‌جا جاعل می‌تواند کار را به یک شخص معین بسپارد مثلاً برای تحویل یک تن خاک معدنی کم عیار به آقای اسدی بگوید که کار را انجام دهد یا می‌تواند شخص خاصی را برای انجام کارش در نظر نگیرد و بگوید مثلاً هر کس بتواند یک تن خاک معدنی کم عیار برای من بیاورد من به او یک میلیون تومان پاداش می‌دهم.

بنابراین جاعل می‌تواند کار را به یک شخص مشخص بسپارد که در این قرارداد به آن جعاله خاص گفته می‌شود یا برایش فرقی نمی‌کند چه کسی کار را انجام می‌دهد و هر کس که زودتر کار را تحویل داد، به او پاداش را پرداخت می‌کند که به آن جعاله عام گفته می‌شود.

در نمونه متن قرارداد جعاله ، طرفین هم می‌توانند شخص حقوقی (مانند بانک‌ها و شرکت‌ها) باشند و هم می‌توانند شخص حقیقی (افراد عادی) باشند. ‍‌

اهلیت طرفین

در این‌که جاعل (کسی که انجام کاری را درخواست کرده است) باید اهلیت داشته باشد و عاقل، بالغ و رشید باشد (یعنی نباید دیوانه یا سفیه باشد و باید به سن بلوغ و همچنین به سن قانونی برای دخل و تصرف در اموالش هم رسیده باشد)، هیچ شکی نیست اما در مورد عامل کمی وضعیت فرق می‌کند. درست است که عامل هم باید اهلیت داشته باشد اما اگر کار توسط عامل سفیه یا صغیر (کسی که به سن بلوغ نرسیده) انجام شود به دلیل این‌که کار آن‌ها دارای ارزش اقتصادی است نباید زحمت آن‌ها را بی‌جواب گذاشت و آن‌ها باید اجرت‌المثل (مزد) کار خود را بگیرند و این مزد باید به سرپرست آن‌ها داده شود.

مشارکت در جعاله

موضوعی که در نمونه قرارداد عقد جعاله باید به آن توجه شود این است که، علاوه بر این‌که عامل می‌تواند یک شخص مشخص یا یک شخص نامشخص باشد عامل می‌تواند چند نفر باشد. یعنی عاملین می‌توانند با شراکت و همکاری یکدیگر کار را انجام دهند و هر کدام با توجه به مقدار کاری که انجام داده‌اند مزد خود را می‌گیرند. اما اگر کسی که با عامل در انجام کار شریک شده فقط قصد کمک به عامل را داشته باشد و مجانی به او کمک کند، همان عامل اول بعد از انجام کار به صورت کامل مزد خود را می‌گیرد.

نمونه متن قرارداد جعاله

موضوع قرارداد جعاله

کاری که باید انجام شود موضوع قرارداد است، کارهایی مانند پیدا کردن مدارک گمشده یا تعمیر ساختمان یا تحویل شن و ماسه.

در نمونه فرم قرارداد جعاله نیازی نیست که انجام کار با جزئیات بیان شود، این‌که به طور کلی مشخص باشد که چه کاری باید انجام شود کافی است ولی باید کار مجهول و غیر قابل تعیین نباشد زیرا در اینصورت نمونه قرارداد عقد جعاله باطل است. دقت داشته باشید کاری که در نمونه فرم قرارداد جعاله به عنوان موضوع قرارداد قید می‌شود مخالف شرع و قانون نباشد مثلاً جاعل نمی‌تواند سفارش مواد مخدر بدهد و از طرف دیگر موضوع قرارداد جعاله باید عقلانی باشد و کار‌های بیهوده که ارزش مالی و عقلی ندارند نمی‌تواند موضوع قرار بگیرد مثلاً جاعل نمی‌تواند به عامل بگوید به جای من 100 رکعت نماز صبح بخوان.

در تنظیم قرارداد جعاله دقت داشته باشید که اگر موضوع قرارداد جعاله به صورتی باشد که بتوان آن کار را چند بار تکرار کرد، همین که عامل یک بار آن کار را انجام بدهد و به اتمام برساند کافی است و لازم نیست چند بار آن را تکرار کند.

مبلغ قرارداد جعاله (جُعل)

مبلغ قرارداد باید در نمونه متن قرارداد جعاله آورده شود. در این‌جا جاعل می‌تواند به طور معین قید کند که مثلاً هر کس کیف مرا پیدا کرد مبلغ پانصد هزار تومان به او می‌دهم یا اگر یک کامیون ماسه برای من آوردی مبلغ هفتصد هزار تومان به تو می‌دهم یا می‌تواند به طور دقیق قید نکند و بگوید مثلاً اگر 500 کیلو گندم و جو برای من آوردی 100 کیلو را به عنوان پاداش به تو می‌دهم یا اگر دستبند من را پیدا کردی نصف ارزش پولی آن را به تو می‌دهم.

اگر جاعل قبل از این‌که کار توسط عامل به پایان برسد به میزان اجرت و مزد اضافه کرده باشد باید بعد از انجام کار آن را بپردازد اما اگر جاعل قبل از این‌که انجام کار به اتمام برسد و هنوز تحویل داده نشده، نظرش برای مبلغ اجرت تغییر کند و آن را کم کند اگر عامل از آن اطلاعی نداشته باشد و کار را تمام کند باید از جاعل اجرت‌المثل کار خود را بگیرد. البته به شرطی که آن اجرت‌المثل از مبلغی که جاعل می‌خواست پرداخت کند، بیشتر باشد.

اجرت‌المثل یعنی مزدی که در عرف برای آن کار در نظر می‌گیرند و بیشتر با نظر افراد کارشناس و افرادی که در آن زمینه علم، تخصص و آگاهی دارند، مشخص می‌شود.

اگر عامل اطلاعی نداشته باشد که شخصی به نام جاعل یک همچین کاری را درخواست کرده است و خودش ابتدا آن کار را انجام دهد مثلاً کیفی را پیدا کند و بعد متوجه شود که جاعل درخواست کرده بود، در این‌جا عامل باید بعد از تحویل کیف اجرت‌المثل خود را از جاعل بگیرد.

در قرارداد جعاله تعهد به نتیجه است

یعنی عامل زمانی می‌تواند اجرت خود را بگیرد که کار را انجام داده باشد و در غیر اینصورت هیچ اجرتی نمی‌گیرد، هر چقدر هم که تلاش کرده باشد مهم نتیجه کار است اما اگر بخشی از کار را انجام دهد و آن بخش به تنهایی قابل ارزش باشد مزد همان بخش از کار به او پرداخت می‌شود.

تحویل قرارداد جعاله

این قرارداد زمانی کامل می‌شود که کار مورد نظر تحویل داده شود مثلاً اشیاء گمشده را بعد از این‌که پیدا کرد تسلیم کند یا بار مورد نظر را تحویل دهد. زمانی که هنوز عامل آن بار یا اشیا را تحویل نداده است مسئولیت امانی نسبت به آن دارد و نسبت به حفظ آن مسئول است. (منظور از مسئولیت امانی این است که اگر عامل در نگهداری از آن مال کوتاهی یا زیاده‌روی کرد و آن مال تلف شد باید آن را جبران کند)

عامل نمی‌تواند موضوع قرارداد را به دست دیگری بسپارد و اگر آن مال تلف شود هم خودش و هم آن شخصی که مال را گرفته است در برابر جاعل، حکم غاصب را دارد. (منظور از غاصب این است که اگر حتی مال به دلیلی خارج از اراده این افراد تلف شود مثلاً سیل یا زلزله یا آتش‌سوزی آن را از بین ببرد باز هم آن افراد مسئول هستند و باید جبران کنند) مگر این‌که سپردن مال به شخص دیگر، لازم و ضروری بوده باشد.

ابطال قرارداد جعاله

اگر در این قرارداد ، جاعل اهلیت نداشته باشد، یعنی عاقل و بالغ و رشید نباشد، قرارداد باطل است.

اگر در این قرارداد ، کاری که باید انجام شود مجهول و مبهم باشد و از هیچ راهی نتوانیم کار را معین و مشخص کنیم، با ابطال قرارداد جعاله مواجه می‌شویم.

از طرف دیگر اگر در قرارداد جعاله خام ، مبلغ اجرت یا مزد مشخص نشود یا مبهم و مجهول باشد، باز هم با ابطال قرارداد جعاله مواجه می‌شویم.

شرایط فسخ قرارداد جعاله

این قرارداد یک عقد جایز است. یعنی هریک از طرفین قرارداد می‌توانند هر وقت که خواستند قرارداد را کنار بگذارند و از آن منصرف شوند. مثلاً اگر جاعل سفارش انجام کاری را به عامل داده باشد و قبل از این‌که کار تحویل داده شود پشیمان شود می‌تواند قرارداد را یکطرفه فسخ کند.

یک موضوعی که در شرایط فسخ قرارداد جعاله باید به آن توجه شود ضایع نشدن حق عامل است. چون ممکن است عامل بخشی از کار را انجام داده باشد و حالا به خاطر فسخ قرارداد متضرر شود، در این‌جا قانون‌گذار گفته است که اگر کار قابل تجزیه و تقسیم باشد، تا آن قسمتی که کار را انجام داد باید نسبت به کار خود با توجه به مزدی که مشخص شده است اجرت بگیرد (اجرت المسمی). در این‌جا حتی اگر عامل هم قرارداد را فسخ کند باز هم مستحق همین اجرت است.

مثلاً اگر باید 100 متر از استخر را کاشی می‌کرد و فقط 50 متر از آن را انجام داد جاعل باید نصف مبلغ قرارداد را به عامل بپردازد.

اما اگر کار تجزیه‌ناپذیر بود جاعل باید به عامل اجرت‌المثل پرداخت کند.

یک زمانی هم جاعل قرارداد را فسخ می‌کند و عامل از این فسخ اطلاعی ندارد و کار مورد نظر را انجام می‌دهد، در این‌جا دیگر لازم نیست مبلغی را که در نمونه فرم قرارداد جعاله آورده شده است به عامل پرداخت کند و عامل فقط به خاطر این‌که ضرر و زیانش جبران شود می‌تواند اجرت‌المثل بگیرد.

اِنفِساخ

اگر در زمان اجرای قرارداد یکی از طرفین فوت کند یا مجنون شود در این‌جا انفساخ به وجود می‌آید و قرارداد منحل می‌شود. فقط اگر کار انجام گرفته قسمتی از نتیجه باشد، اجرت آن قسمت پرداخت می‌شود اما اگر با وجود تمام تلاش نتیجه مطلوبی به دست نیامده باشد، هیچ اجرتی وجود ندارد.

تفاوت نمونه قرارداد عقد جعاله با عقد اجاره اشخاص

با توجه به توضیحاتی که داده شد به خوبی می‌توان معنی این قرارداد را متوجه شد اما برای درک بیشتر مفهوم قرارداد جعاله بهتر است یک مقایسه‌ بین این قرارداد با قرارداد اجاره اشخاص انجام دهیم و ببینیم که این قرارداد چه تفاوتی دارد:

برای تنظیم قرارداد جعاله نیازی نیست میزان کار و مبلغ اجرت به طور دقیق در فرم خام قرارداد جعاله قید شود اما در اجاره اشخاص لازم است.

در تنظیم قرارداد جعاله زمانی که شخص خاصی مد نظر نیست، نیاز نیست طرف ایجاب (عامل) مشخص باشد اما در عقد اجاره اشخاص باید طرف مقابل مشخص باشد.

در این قرارداد، عامل حق حبس ندارد، یعنی نمی‌تواند کار انجام شده را تحویل ندهد، چون تا زمانی که تسلیم نکرده باشد یعنی تعهد خود را انجام نداده است و مستحق دریافت مزد نیست. اما در قرارداد اجاره اشخاص، پیمانکار می‌تواند مورد قرارداد را تا زمانی که اجرت کار پرداخت نشده، تسلیم نکند.

تفاوت‌های دیگر این دو قرارداد

جعاله، عقدی جایز است یعنی هر یک از طرفین هر وقت بخواهند می‌توانند عقد را بهم بزنند اما در اجاره اشخاص عقد لازم است و طرفین قرارداد تا پایان قرارداد باید به آن وفادار باشند مگر این‌که با هم توافق کنند که عقد را فسخ کنند یا شرایطی در اجاره نامه برای فسخ در نظر گرفته شده باشد.

در عقد جعاله به محض این‌که قرارداد جعاله خام تکمیل و امضا شد، حقی برای عامل به وجود نمی‌آید بلکه زمانی که عامل کار را انجام داد یا تسلیم کرد و تحویل داد تازه تعهد انجام شده به حساب می‌آید و آن موقع مستحق حق الزحمه است. مثلاً ممکن است این قرارداد راجع به اکتشاف چاه نفت باشد و عامل باید مطابق شرایط قرارداد، چاه نفت را کشف کند تا مستحق دریافت اجرت باشد و اگر چاه را کشف نکند قرارداد تمام می‌شود و عامل یا پیمانکار نمی‌تواند درخواست مبلغ قرارداد را بکند.

توضیحات بالا ما را از نحوه تنظیم قرارداد جعاله آگاه می‌کند اما این به معنای دستیابی به یک متن کامل قرارداد جعاله نیست و برای دسترسی به متن این قرارداد می‌توانید با ما در ارتباط باشید.

پیشنهاد ما

شما می‌توانید وظیفه تنظیم قرارداد خود را به ما بسپارید. برای این کار اینجا کلیک کنید.


یک دیدگاه بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای ضروری با * مشخص شده اند

سوالی دارید ؟ با من صحبت کنید!

پشتیبان آنلاین است. image

با تیم رکلا صحبت کنید

rokla-chat