عقد عاریه چیست؟ + تعریف عقد عاریه و تفاوت عقد عاریه با اجاره، قرض و حق انتفاع

عقد عاریه

عقد عاریه یکی از انواع قرارداد و از عقود مهم در قانون مدنی است که در روابط حقوقی میان مردم نقش مهمی دارد. بسیاری از ما بدون اینکه از این مساله آگاه باشیم، از قرارداد عاریه استفاده کرده‌ایم و یکی از طرفین این قرارداد بوده‌ایم. حال بهتر است علاوه بر شناختی که در عرف نسبت به این قرارداد وجود دارد، درباره تعریف عقد عاریه در قانون نیز مطلع باشیم و مطابق با قواعد مربوط به آن، با یکدیگر توافق کنیم. اولین سوال و مهمترین سوال درباره این عقد، این است که اساسا عقد عاریه چیست ؟ برای پاسخ به این سوال منابع زیادی وجود دارد. عرف، فقه و قانون مدنی درباره این قرارداد تعاریفی را بیان کرده‌اند. ما در این مقاله، به این سوال با توجه به قواعد مندرج در قانون مدنی پاسخ خواهیم داد.

این توافق چگونه توافقی است؟

عقد عاریه در قانون مدنی و همچنین عقد عاریه در فقه، به عنوان یک عقد معین نام برده شده است. یعنی اینکه این قرارداد در قانون مدنی و فقه شناخته شده است و قواعد و ضوابطی را برای استفاده از آن در نظر گرفته‌اند. بنابراین، اگر تمایل دارید از این قرارداد و این شیوه از توافق استفاده کنید، ناچار خواهید بود که به قواعد مربوط به این قرارداد نیز توجه داشته باشید.

تعریف عقد عاریه در ماده 635 قانون مدنی بیان می‌شود. این ماده، عاریه را یک عقد یا توافق در نظر می‌گیرد. بنابراین، لازم است که برای تنظیم متن این توافق نیز به تمام اصول و شرایط صحت قراردادها توجه شود. علاوه براین، در ماده 635 قانون مدنی آمده است که به موجب قرارداد عاریه ، شخصی به شخص دیگری اجازه می‌دهد که به صورت رایگان و مجانی از منافع مال او بهره مند شود. یعنی اینکه از مال او نفع ببرد و به صورت موقتی از منافع آن مال استفاده کند.

برای مثال ممکن است که همراه با خواهر خود به یک مهمانی دعوت شده باشید و خواهر شما تمایل داشته باشد که از جواهرات شما در آن مهمانی استفاده کند. در این حالت، شما با خواست و رضایت، جواهرات خود را در اختیار خواهرتان می‌گذارید و به او اجازه می‌دهید که در طول مدت مهمانی از آن‌ها استفاده کند. بدون شک، این اقدام را نیز به رایگان و مجانی انجام می‌دهید. در چنین شرایطی گفته خواهد شد که جواهرات شما حکم مال عاریه‌ای را دارد و ناخودآگاه میان شما و خواهرتان یک قرارداد عاریه برقرار شده است.

تفاوت با حق انتفاع

با توضیحی که در بخش قبلی درباره عاریه ارائه دادیم؛ احتمالا به این سوال فکر کرده‌اید که تفاوت حق انتفاع با عقد عاریه چیست؟ آیا اجازه استفاده از مال عاریه به همان معنای انتفاع است؟

در پاسخ باید بگوییم که قطعا تفاوت حق انتفاع با عقد عاریه برقرار است و این دو با یکدیگر متفاوت هستند. به این صورت که یکی از آن‌ها عقدی است که به واسطه تنظیم قرارداد میان طرفین برقرار می‌شود و دیگری حقی است که به واسطه شرایط خاص طرفین ایجاد خواهد شد.

اگر بخواهیم در خصوص تفاوت حق انتفاع با عقد عاریه توضیحات بیشتری ارائه دهیم، باید بگوییم که عقد عاریه در قانون مدنی یک قرارداد اذنی است. یعنی اینکه به واسطه این قرارداد، اجازه استفاده از مال مورد نظر، به شخص دیگر داده می‌شود. تفاوت حق انتفاع با عقد عاریه را می‌توانیم در چند مورد بیان کنیم. این موارد عبارتند از:

  1. همانطور که بیان شد، عاریه نوعی اجازه و اذن برای نفع بردن است اما در انتفاع، حق انتفاع اعطا می‌شود.
  2. انتفاع یک عقد عینی است و برای آنکه از آن استفاده کنیم لازم است قبض مال نیز انجام شود اما عاریه با ایجاب و قبول طرفین برقرار خواهد شد و نیازی به قبض مال ندارد.
  3. عاریه جایز و انتفاع لازم است.
  4. اگر شخصی بعد از ایجاد حق انتفاع، مانع کسب منفعت از مال مورد نظر شود، صاحب حق می‌تواند از او شکایت کند اما اگر از انجام عاریه ممانعت شود، نمی‌توانیم دعوای ممانعت از حق طرح کنیم.

تفاوت با قرض

با اینکه به نظر می‌رسد قرارداد عاریه و قرارداد قرض با یکدیگر شبیه باشند اما این دو عقد در حقیقت تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. تفاوت عقد عاریه با قرض را می‌توانیم در چند مورد بیان کنیم. در ادامه به توضیحاتی درباره این تفاوت‌ها می‌پردازیم:

  1. مساله اول؛ تملیکی بودن عقد قرض است. زمانی که شما مالی را به دیگری قرض می‌دهید، مال را با شرایط خاصی در مالکیت او قرار می‌دهید. به این صورت که شخص مقابل این امکان را دارد که هرگونه تصرفی را انجام دهد و در آخر ملزم است که دقیقا مشابه مال قرضی را به شما برگرداند. این مساله در عاریه متفاوت است. عقد عاریه تملیکی نیست و شخص فقط اجازه استفاده از منافع مال مورد نظر را کسب می‌کند.
  2. با توجه به مساله تملیکی بودن عقد قرض، شما می‌توانید هر نوع تصرفی در مال داشته باشید و حتی آن را تلف کنید. زیرا در آخر این امکان وجود دارد که مثل همان مال را به مالک برگردانید. از آن جهت که عاریه تملیکی نیست، شما صرفا می‌توانید به رایگان از مال مورد نظر استفاده کنید و اجازه تلف کردن مال را ندارید.
  3. نکته آخر در خصوص تفاوت عقد عاریه با قرض این است که موضوع مال عاریه حتما باید اموال قابل بقا باشد. یعنی اینکه مال مورد نظر با استفاده شدن، باز هم باقی بماند و ایرادی در آن ایجاد نشود. برای مثال یک خودرو می‌تواند موضوع قرارداد عاریه باشد اما اموال خوراکی که با مصرف به انتها می‌رسند را نمی‌توانیم عاریه دهیم.

تفاوت با شرایط استیجاری

عاریه یک عقد جایز است اما اجاره نامه یک قرارداد لازم به شمار می‌رود. علاوه براین، عاریه رایگان و مجانی انجام می‌شود در حالی که برای قرارداد اجاره ، مبلغی به عنوان کرایه تعیین خواهد شد و این قرارداد، در واقع یک قرارداد معوض است. اجاره یک عقد تملیکی محسوب می‌شود ولی در عاریه بحث تملیک مطرح نیست. همچنین، در عاریه شما اجازه ندارید مال را به گونه‌ای تصرف کنید که به خسارت و تلف منجر شود اما در اجاره، ممکن است خسارتی ایجاد شود، که در این صورت مستاجر ضامن برطرف کردن خسارت خواهد بود. مواردی که توضیح داده شد، دقیقا تفاوت عقد عاریه با اجاره محسوب می‌شوند. در زمان تنظیم قرارداد نیاز داریم که درباره این موارد اطلاعات داشته باشیم.

پیشنهاد ما

عقد عاریه از جمله عقودی است که با وجود کاربرد زیادی که دارد، ممکن است در مواردی به اشتباه به کار برده شود. به همین دلیل است که نیاز داریم پیش از استفاده از این قرارداد، درباره نکات حقوقی و قانونی آن، اطلاعات کافی داشته باشیم. در این خصوص به شما پیشنهاد می‌کنم که با استفاده از خدمات مشاوره حقوقی تلفنی ، سوالاتتان را بپرسید و همچنین با تنظیم قرارداد ، مطابق شرایطی که در نظر دارید، قرارداد امضا کنید.

ثبت نظر یا سوال