اثر فوت در وکالت بلاعزل و بررسی نکات مهم فوت وکالت دهنده

فوت در وکالت بلاعزل

فوت در وکالت بلاعزل یکی از مباحث مهم در زمینه عقد وکالت است. در دنیای حقوقی امروز، بسیاری از اقدامات، با استفاده از وکیل دادگستری یا اشخاصی تحت عنوان وکیل، انجام می‌شوند. خرید و فروش ملک، ایفای تعهدات، کنترل امور، مدیریت اموال و… از جمله مهمترین اهدافی هستند که ممکن است منجر به تنظیم عقد وکالت شوند. با این وجود، بسیاری از افراد گمان می‌کنند عقد وکالت بعد از فوت نیز همچنان به قوت خود باقی است و در نتیجه، با فوت موکل، عقد وکالت تنظیم شده باطل نمی‌شود.

برخی از افراد نیز عقیده دارند وکالت با فوت موکل باطل می‌شود اما فوت موکل در وکالت بلاعزل تاثیری نخواهد داشت. با در نظر گرفتن شبهاتی که ممکن است برای بسیاری از اشخاص به خصوص برای وراث شخص موکل به وجود آید، در این نوشتار، به نکات مهم مربوط به فوت وکالت دهنده و همچنین تاثیر فوت در عقد وکالت اشاره خواهیم کرد. تمام این نکات در خصوص قرارداد جعاله وکیل نیز صادق است.

قرارداد وکالت چیست؟

عقد وکالت عقدی جایز است که پس از تنظیم آن توسط موکل، اختیار انجام اموری که در متن وکالت نامه تعیین شده است به شخص وکیل، تعلق می‌گیرد. منظور از جایز بودن عقد وکالت این است که هر یک از طرفین، پس از تنظیم این عقد، می‌توانند به صورت یک طرفه، قرارداد مربوطه را فسخ کنند. در نتیجه در هر زمان، امکان فسخ این قرارداد وجود خواهد داشت.

وکالت بعد از فوت موکل

به طور کلی تکلیف وکالت و فوت موکل مشخص است. در حقیقت با توجه به ماده 679 قانون مدنی، یکی از راه‌های باطل شدن عقد وکالت، مرگ وکیل یا موکل است. حال ممکن است سوالی مطرح شود مبنی بر اینکه اگر در عقد وکالت، شرط شده باشد که وکالت نامه در صورت مرگ موکل یا وکیل، همچنان معتبر است، تکلیف عقد تنظیم شده بین طرفین چیست؟ آیا به دلیل وجود این شرط در متن قرارداد، این عقد همچنان برای بعد از فوت نیز معتبر است یا آنکه مطابق اصل، اعتبار خود را از دست می‌دهد و در نتیجه باطل می‌شود؟

در پاسخ به این سوال، باید چنین گفت که اصولا حکم قانون گذار در ماده 679 قانون مدنی، حکمی کلی است و همچنین با توجه به جایز بودن این عقد، اثر فوت در وکالت بلاعزل ، بطلان خواهد بود.

فوت در وکالت بلاعزل

همانطور که ذکر کردیم، در باطل بودن وکالت نامه بعد از فوت موکل یا وکیل، هیچ شکی وجود ندارد. اما آیا فوت موکل در وکالت بلاعزل یا فوت وکیل در وکالت بلاعزل ، بر عقد تنظیم شده بین طرفین تاثیری می‌گذارد؟ در این صورت، وکالت پس از مرگ موکل یا وکیل، چه وضعیتی خواهد داشت؟

شکی نیست که عقد وکالت به طور کلی، عقدی جایز است. به عبارت دیگر، تفاوتی در بلاعزل بودن یا تام الاختیار بودن عقد وکالت وجود ندارد و به هر حال، بعد از فوت یکی از طرفین، اعتبار و ماهیت این عقد از بین می‌رود. بنابراین بعد از فوت موکل، وکیل نمی‌تواند عقد را معتبر بداند و در نتیجه، وراث را ملزم به همکاری کند.

فوت موکل در تفویض وکالت

تصور کنید شخصی قبل از فوت خود، وکالت نامه‌ای را با وکیل تنظیم می‌کند. در این وکالت، حق توکیل به غیر نیز به شخص وکیل تعلق می‌گیرد و در نتیجه، وکیل می‌تواند انجام برخی از امور را به وکیل دیگری واگذار کند. در این صورت، سوالی مطرح می‌شود مبنی بر اینکه با فوت موکل در تفویض وکالت ، آیا عقد وکالت باطل می‌شود؟

پاسخ به این سوال، در ابتدای همین نوشتار ذکر شد. به هر حال، با توجه به ماده 679 قانون مدنی، هرگاه موکل فوت کند، عقد وکالت، باطل است.

فوت وکیل مع الواسطه

حال ممکن است موکل در قید حیات باشد. او به واسطه عقد، اختیارات انجام کاری را به وکیل خود تفویض کرده است. با توجه به وجود حق توکیل به غیر، وکیل اول، تمام اختیارات خود را به وکیل دوم منتقل می‌کند. در این صورت، آیا با فوت وکیل اول ، رابطه‌ای که بین موکل و وکیل دوم وجود دارد از بین می‌رود؟

نظر اکثر حقوقدانان چنین است که اگر وکیل اول همه اختیارات خود را به وکیلی دیگر واگذار کند و در نتیجه هیچ گونه اختیاری برای او باقی نماند، وکیل دوم، به عنوان جانشین وکیل اول محسوب می‌شود. گویا وکیل اول سمت خود را از دست داده است و سمت او به وکیل دوم منتقل شده است. در این صورت با توجه به انتخاب وکیل دوم برای انجام امور موکل، با فوت وکیل اول یا فوت وکیل مع الواسطه ، وکالت دوم از بین نمی‌رود و در نتیجه، همچنان وکیل دوم می‌تواند اقدامات لازم را برای شخص موکل انجام دهد.

فوت وکیل در جریان دادرسی

گاهی فوت وکیل در وکالت بلاعزل زمانی اتفاق می‌افتد که دادرسی توسط دادگاه در حال انجام است و در نتیجه، خواهان و خوانده منتظر تصمیم گیری دادگاه هستند. در این صورت، تکلیف دعوای اقامه شده توسط وکیل چیست؟ آیا فرآیند دادرسی به دلیل فوت وکیل در وکالت بلاعزل متوقف خواهد شد یا دادگاه همچنان این فرآیند را ادامه می‌دهد؟

مطابق ماده 40 قانون آیین دادرسی مدنی، در صورتی که وکیل فوت کند، وکالت به تاخیر نمی‌‎افتد مگر در صورتی که به توضیح بیشتر نیاز باشد. در این صورت، دادگاه نیاز به توضیح را در صورت مجلس ذکر می‌کند و به موکل یا وکیل جدید اطلاع می‌دهد که در زمان تعیین شده به دادگاه بیاید و توضیحات لازم را بیان کند.

فوت وکیل در وکالت بلاعزل

تاثیر تعیین وکالت ضمن عقد خارج لازم

گفتیم که عقد وکالت عقدی جایز است و هر یک از طرفین، می‌توانند به هر دلیلی آن را فسخ کنند. حال در صورتی که طرفین، وکالت را ضمن عقد خارج لازم در نظر بگیرند، آیا وکالت بعد از فوت موکل یا وکیل، همچنان معتبر است؟

در پاسخ به این سوال، باید به ماهیت و نوع عقد تنظیم شده بین طرفین توجه کنیم. آیا عقدی که بین طرفین تنظیم شده است، ماهیت جایز یا لازم دارد؟! در صورتی که ماهیت جایز دارد، حتی اگر در ضمن عقد خارج لازم تنظیم شود، نمی‌توان آن را لازم خطاب کرد. به عبارت دیگر در صورتی که شما، ضمن عقد خارج لازم، اختیارات خود را به وکیل تفویض کنید، فقط حق فسخ برای هر یک از طرفین، از بین می‌رود اما این به معنای باطل نشدن عقد بعد از فوت هر یک از طرفین نیست. بنابراین حتی اگر از این نوع عقود استفاده شود، نمی‌توان انتظار داشت که صحت عقد، همچنان بعد از فوت طرفین باقی بماند.

نتیجه گیری

با بیان تمام توضیحات، متوجه شدیم که قانون مدنی، حکم فوت در وکالت بلاعزل را ذکر کرده است. علاوه بر این، امکان فسخ این قرارداد برای هریک از طرفین وجود دارد مگر آنکه وکالت ضمن عقد خارج لازم تنظیم شود یا اینکه نوع وکالت، بلاعزل باشد.

در صورت فوت وکیل مع الواسطه و اعطای کلیه اختیارات به وکیل دوم، اعتبار رابطه بین موکل و وکیل دوم (به عنوان جانشین رسمی وکیل اول) از بین نمی‌‌رود بلکه همچنان این رابطه وجود دارد و وکیل می‌تواند در حدود اختیارات خود تصمیم گیری کند.

همچنین در جریان و فرآیند دادرسی، در صورت فوت وکیل، اصل بر این است که دادگاه، رسیدگی به پرونده و فرآیند دادرسی را ادامه می‌دهد و هیچ گونه توقفی در دادرسی وجود نخواهد داشت. با این وجود، در صورتی که دادگاه، ذکر توضیحات را لازم بداند، زمانی را تعیین خواهد کرد و موکل یا وکیل جدید باید در جلسه‌ای حضور یابند و توضیحات درخواستی را بیان کنند.

ثبت نظر یا سوال

دیدگاه ها
user-img
رامین اهورا
10:45
30 خرداد 1400
6
سلام. حدود 15 سال پیش وام مسکن فروختم و طرف مقابل من، 5 سال پیش فوت کرده است. وکالت نامه‌ای که اون موقع به اون بنده خدا دادم باطله؟
user-img
سلام و وقت بخیر. البته در خصوص جزئیات روابط حقوقی شما و طرف مقابل بی اطلاع هستیم. اما به صورت کلی، فوت هریک از طرفین، قرارداد وکالت را بی اعتبار می‌کند.
user-img
پناهی
15:16
01 شهریور 1400
1
با عرض سلام. شوهر من هشت سال است که من و بچه‌هایم را ترک کرده و به زاهدان رفته. مرتب در حال زن صیغه کردن هست. به پسرم که 27 سالش هست یک دانگ و نیم از خانه مسکونی را وکالت بلاعزل داد. آیا اگر فوت کند از بلاعزلی خارج میشه؟ پسرم می‌خواد یک دانگ و نیم به اسم من کند. آیا می‌تواند؟
user-img
سلام. وقت بخیر. در صورت فوت شدن شوهر شما، وکالت نامه از درجه اعتبار خارج خواهد شد. لذا هرگونه نقل و انتقال باید در زمان حیات ایشان محقق شود.
user-img
خالد
17:11
10 شهریور 1400
سلام یک زمین کشاورزی خریدم وکالت از صاحبش گرفتم بعد الان صاحب زمین فوت شده. آیا وکالت باطل شده یا خیر؟
user-img
سلام. وقت بخیر. در صورتی که زمین را به صورت قولنامه‌ای خریداری کرده باشید مالک هستید و در صورتی که صرفا یک وکالت نامه داشته باشید با فوت ایشان، وکالت باطل شده است و شما هنوز مالک زمین نیستید.
user-img
علی
02:11
14 آبان 1400
سلام. بنده یک قطعه زمین به صورت وکالت بلاعزل خریدم که این زمین تقریبا ۴ دفعه به صورت وکالت بلاعزل معامله شده. خواستم بدونم در صورت فوت موکل اول آیا قرارداد وکالت بلاعزل بنده باطل می‌شود؟
user-img
سلام. بله. در نظر داشته باشید که وکالت بلاعزل با فوت از درجه اعتبار خارج خواهد شد.
user-img
جواد علیزاده
19:17
22 آبان 1400
سلام؛ من یک زمین خریده‌ام با وکالت و قولنامه. حال می‌خواهم که سند بزنم به نام خودم اما کسی که وکالت داده فوت کرده است آیا من باید به وراث پولی بدم که بیان وکالت بزنند یا موظفند که بیایند؟
user-img
سلام. در صورتی که با قراردادهای موجب انتقال مانند مبایعه نامه خرید را انجام داده‌اید دادخواستی با عنوان دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی مبایعه نامه تنظیم کنید. جهت مراجعه ایشان به منظور انتقال مالکیت رسمی به شما نیز نیازی به پرداخت هزینه نیست.
user-img
محمد طاهری
22:06
28 آذر 1400
سلام. ملکی را از شخصی خریده‌ام که خودش از دیگری وکالت داشته است. موکل اول در خارج از کشور است و موکل اینجانب فوت نموده است، تکلیف وکالتنامه من چیست؟
user-img
سلام. این وکالت نامه باطل خواهد بود.
user-img
محمد موحد
05:40
12 دی 1400
نامادری من شناسنامه پدرم رو باطل نکرده و داره اموال رو بالا میکشه. جرمش چیه و چه باید بکنم؟
user-img
تحت عناوین مختلفی مانند جعل و استفاده از سند مجعول مسئول هستند و شما می‌توانید تحت همین عناوین علیه ایشان طرح دعوا کنید.
user-img
محمد
22:30
01 بهمن 1400
1
سلام. بنده یک آپارتمان به صورت وکالت بلاعزل خریدم که این ملک ۳ دفعه به صورت وکالت بلاعزل معامله شده. خواستم بدونم در صورت فوت موکل اول (صاحب سند) آیا امکان فروش در دفتر رسمی به صورت قرارداد وکالت بلاعزل وجود دارد؟
user-img
سلام. به صرف وجود وکالت بلاعزل این امکان برای شما وجود نخواهد داشت. بنابراین توصیه می‌کنیم در اسرع وقت نسبت به انتقال مالکیت رسمی اقدام شود.
user-img
مرتضی خالقی
12:11
08 بهمن 1400
سلام و احترام. آیا در قرارداد صلح مشروط که توسط وکیل تنظیم شده و اختیار فسخ در آن در نظر گرفته شده، پس از فوت وکیل، اختیار و امکان فسخ قرارداد توسط موکل وجود دارد یا خیر؟
user-img
سلام. کاربر گرامی! هیچ ارتباط قانونی میان فوت تنظیم کننده یک قرارداد با اعتبار یا عدم اعتبار قرارداد وجود ندارد. فوت وکیل لطمه‌ای به صلح نامه شما وارد نمی‌کند و هیچ ارتباطی هم به وجود یا عدم وجود حق فسخ ندارد.
user-img
مجید
17:14
29 بهمن 1400
سلام وقت بخیر. اگر کسی قولنامه داشته باشه تفویض وکالت داشته باشد (مربوط به هزار متر زمین آموزشی) و از حالت آموزشی به حالت مسکونی تغییر کاربری داده باشد آیا مالک آن زمین هست یا نه؟
user-img
سلام. اگر بین شما قولنامه به معنای عام آن -که همان مبایعه نامه است- تنظیم شده باشد عملا مالکیت منتقل شده است اما بهتر است نسبت به انتقال رسمی مالکیت از طریق دفاتر اسناد رسمی نیز اقدام شود.