قرارداد بین راننده و صاحب ماشین؛ توافقی شفاف برای همکاری مطمئن
قرارداد بین راننده و صاحب ماشین یکی از توافقهای مهم و رایج است که در حوزه حمل و نقل، باربری و بهره برداری از وسایل نقلیه مورد استفاده قرار میگیرد. به ویژه در شرایطی که مالک خودرو امکان فعالیت مستقیم با وسیله نقلیه را نداشته باشد و بخواهد در مقابل، با رانندهای واجد شرایط قانونی و تخصصی و دارای مدارک و گواهینامه معتبر جهت همکاری و کار با ماشین سواری یا ماشین سنگین توافق کند.
نبود یک توافق مکتوب و دقیق در این نوع همکاری، میتواند زمینهساز اختلافهای جدی مالی و حقوقی شود. اختلافهایی که در بسیاری از موارد، نه به دلیل سوءنیت، بلکه به واسطه ابهام در تعهدات، حدود مسئولیتها و نحوه محاسبه منافع ایجاد میشوند.
در این مقاله تلاش شده است با نگاهی کاربردی و مبتنی بر اصول حقوقی، ماهیت این قرارداد بین صاحب ماشین و راننده ، الزامات قانونی آن و نکات مهمی که هنگام تنظیم متن قرارداد باید مورد توجه قرار گیرند، به صورت شفاف و قابل فهم بررسی شود. به گونهای که بتوانی با آگاهی کامل درباره تنظیم یا امضای آن تصمیم بگیرید.
ماهیت حقوقی قرارداد بین راننده و صاحب ماشین و تفاوت آن با دیگر قراردادها
از منظر حقوقی متن قرارداد بین صاحب ماشین و راننده ، در زمره عقود معین قانون مدنی تعریف نشده است اما با استناد به ماده ۱۰ قانون مدنی ، به عنوان یک قرارداد خصوصی معتبر شناخته میشود. مشروط بر اینکه مفاد آن مخالف صریح قانون، نظم عمومی و اخلاق حسنه نباشد. این اصل به طرفین اجازه میدهد شرایط همکاری خود را با آزادی اراده اما در چارچوب قانون، تنظیم کنند. همین ویژگی باعث میشود این قرارداد از نظر ساختار و آثار حقوقی با قراردادهایی مانند قرارداد اجاره ، قرارداد کار یا قرارداد پیمانکاری تفاوت اساسی داشته باشد. مقالات اختصاصی و کاربردی درباره هر کدام از این قراردادها را میتوانید در مجله حقوقی رکلا مطالعه کنید.
ماهیت این قرارداد بر پایه توافق دو شخص مستقل شکل میگیرد. یکی که مالک وسیله نقلیه است و دیگری که با اتکا به تخصص، مهارت رانندگی و مدارک قانونی، امکان بهره برداری از ماشین و کار با آن را دارد. برخلاف قرارداد استخدام راننده ، در این قرارداد الزام به تبعیت شغلی مطلق وجود ندارد و برخلاف قرارداد اجاره خودرو ، موضوع صرفا واگذاری منافع خودرو در برابر مبلغ ثابت نیست.
در قرارداد اجاره، موضوع اصلی انتقال منافع مال در برابر اجاره بها است. در حالی که در این نوع توافق، استفاده از خودرو به تنهایی هدف نیست. بلکه بهره برداری از آن در چارچوب فعالیت مشخص و درآمدزا مدنظر قرار دارد. از سوی دیگر، این قرارداد الزاما تابع قواعد آمره قانون کار نیست زیرا رابطه تبعیت سازمانی و دستوری به شکل کلاسیک وجود ندارد. همین تفاوتها ایجاب میکند که قرارداد بین راننده و صاحب ماشین با دقت و ظرافت حقوقی تنظیم شود تا از تفسیر نادرست یا تحمیل آثار قراردادی ناخواسته جلوگیری کنند.
چه کسانی معمولا به این قرارداد نیاز دارند؟
قرارداد بین راننده و صاحب ماشین معمولا در موقعیتهایی مورد استفاده قرار میگیرد که هر یک از طرفین، بخشی از امکان فعالیت را در اختیار دارند اما به تنهایی قادر به بهرهبرداری کامل از آن نیستند. این قرارداد به ویژه برای گروههای زیر اهمیت دارد:
- مالکان خودروهای سواری، وانت یا کامیون که امکان یا تمایل به فعالیت مستقیم با وسیله نقلیه ندارند؛
- رانندگانی که دارای گواهینامه معتبر متناسب با نوع خودرو، کارت هوشمند و دیگر مدارک قانونی مورد نیاز هستند؛
- افرادی که امکان دریافت بارنامه و فعالیت رسمی و قانونی برایشان مهیا است؛
- کسانی که قصد دارند حدود تعهدات، مسئولیتها و منافع مالی از ابتدا میان آنها مکتوب و مستند باشد.
در چنین شرایطی، اتکا به توافق شفاهی یا روابط مبتنی بر اعتماد شخصی، ریسک بالایی دارد. تنظیم قرارداد بین راننده و صاحب ماشین به صورت اصولی، نقش مهمی در پیشگیری از اختلافهای حقوقی و حفظ منافع هر دو طرف ایفا میکند.
نقش تخصص و مدارک راننده در این قرارداد
در قرارداد بین راننده و صاحب ماشین، آورده راننده صرفا انجام عمل رانندگی نیست بلکه مجموعهای از تخصص، صلاحیت قانونی و توان حرفهای را شامل میشود. گواهینامه معتبر متناسب با نوع وسیله نقلیه، کارت هوشمند رانندگی، سابقه فعالیت و امکان دریافت بارنامه، همگی از عواملی هستند که مبنای مشروعیت و قابلیت اجرای قرارداد را شکل میدهند.
از منظر حقوقی، مطابق اصل لزوم اهلیت در انجام تعهدات، راننده باید واجد شرایط قانونی برای انجام موضوع قرارداد باشد. درج مشخصات دقیق و مدارک راننده در متن قرارداد، نه تنها به شفافیت تعهدات کمک میکند، بلکه در صورت بروز اختلاف یا بررسی مراجع قانونی، نقش مهمی در احراز مسئولیتها دارد. به ویژه در مواردی که ماشین سنگین برای حمل بار استفاده میشود و برای کار با ماشین نیاز به دریافت بارنامه است، نبود این مدارک یا نقص در آنها میتواند کل قرارداد و فعالیت ماشین را با ایراد اجرایی مواجه کند.
تقسیم درآمد و هزینهها در متن قرارداد بین صاحب ماشین و راننده
یکی از ارکان اساسی قرارداد بین راننده و صاحب ماشین، تعیین دقیق نحوه محاسبه درآمد و تفکیک هزینهها است. براساس اصول حاکم بر قراردادها در قانون مدنی، تعهدات مالی باید شفاف، قابل اندازهگیری و فاقد ابهام باشند. هرگونه سکوت یا کلیگویی در این بخش، زمینهساز اختلاف و تفسیرهای متعارض خواهد شد.
در عمل، طرفین باید به صورت مشخص تعیین کنند که مبنای محاسبه درآمد چیست؛ چه هزینههایی قبل از تقسیم کسر میشود و سهم هر طرف به چه نسبتی محاسبه خواهد شد. همچنین تعیین دورههای تسویه حساب و نحوه ارائه گزارش مالی اهمیت ویژهای دارد. تنظیم دقیق این بخش، قرارداد را از حالت توافق صرف خارج و به یک سند قابل استناد حقوقی تبدیل میکند.
مسئولیتها و ریسکها را دست کم نگیرید!
در قرارداد بین راننده و صاحب ماشین اگر مسئولیتها به صورت جزئی و مصداقی تعیین نشوند، در زمان بروز مشکل عملا امکان دفاع حقوقی مؤثر از بین میرود. برای کاربردی شدن قرارداد، لازم است هر ریسک احتمالی به طور مستقل بررسی و تکلیف آن از قبل مشخص شود، نه اینکه به یک عبارت کلی بسنده کنید.
برای مثال، در مورد تصادف رانندگی باید شرط کنید اگر حادثه ناشی از تخلف راننده باشد، هزینه تعمیر، افت قیمت خودرو و خسارت اشخاص ثالث بر عهده چه کسی قرار میگیرد و آیا مالک حق مطالبه مستقیم خسارت را دارد یا خیر. در مقابل اگر حادثه، ناشی از نقص فنی خودرو باشد، مسئولیت چگونه توزیع میشود و آیا راننده حق توقف فعالیت را دارد یا نه.
در خصوص جرایم راهنمایی و رانندگی نیز باید به صراحت تعیین کنید جریمههایی که ناشی از تخلف راننده ایجاد میشوند، بر عهده راننده است و جرایمی که به وضعیت اسناد، بیمه یا معاینه فنی خودرو مربوط میشوند، بر عهده مالک قرار بگیرند. این تفکیک ساده، از بسیاری از اختلافهای رایج جلوگیری میکند.
همچنین در توقف فعالیت خودرو به هر دلیل مانند خرابی، توقیف یا عدم امکان دریافت بارنامه، باید مشخص شود که همکاری طرفین به چه سمتی باید برود. آیا سهم درآمدی قطع میشود، قرارداد معلق میماند یا یکی از طرفین حق فسخ خواهد داشت؟ بدون پیشبینی این وضعیتها، در صورت توقف فعالیت دو طرف به مشکل برخورد خواهند کرد.
در نهایت، برای هر تعهد مهم باید ضمانت اجرای مناسب مانند حق فسخ، حق مطالبه خسارت یا شرط کسر از سهم درآمد در نظر گرفته شود. این موارد هستند که قرارداد بین راننده و صاحب ماشین را از یک متن صرفا نوشتاری به یک ابزار حمایتی واقعی تبدیل میکنند.
پیشنهاد ما؛ تنظیم آگاهانه، همکاری مطمئنتر
با توجه به حساسیتهای حقوقی و مالی قرارداد بین راننده و صاحب ماشین ، پیشنهاد ما این است که پیش از امضا، از خدمات تنظیم قرارداد اختصاصی یا مشاوره حقوقی تلفنی استفاده کنید. بررسی شرایط خاص هر همکاری توسط متخصص حقوقی، کمک میکند مفاد قرارداد دقیق، شفاف و منطبق با قانون تنظیم شود.
این اقدام، ریسک اختلافهای آینده را به حداقل میرساند و به هر دو طرف اطمینان میدهد که همکاری آنها بر پایه توافقی مستحکم و قابل دفاع شکل گرفته است. تصمیم آگاهانه در ابتدای مسیر، مهمترین عامل حفظ منافع و آرامش حقوقی طرفین خواهد بود.
نظرات