مصالحه در قانون آیین دادرسی مدنی به چه معنا است و متن آن چگونه تنظیم می‌شود؟

مشکلات و پیچیدگی‌های زندگی امروز باعث ایجاد اختلافات متعددی میان اشخاص می‌شود و حل و فصل بسیاری از این اختلافات، جز با مراجعه به مراجع قضایی امکان پذیر نیست. به همین دلیل، یکی از مهمترین اهداف و وظایف قوه قضاییه، به حل و فصل عادلانه اختلافات میان اشخاص اختصاص پیدا می‌کند. متاسفانه دادگاه‌های ما با حجم زیادی از پرونده‌های کیفری و حقوقی مواجه هستند و بسیاری از این پرونده‌ها در صف رسیدگی یا در مراحل رسیدگی قرار دارند. دادگاه‌ها نیز موظف هستند که تمام پرونده‌های مطروحه را مورد رسیدگی قرار بدهند و برای حل و فصل آن‌ها رأی صادر کنند. از سوی دیگر، قانونگذار و روسای قوه قضاییه بر برقراری صلح و سازش میان طرفین اختلاف نیز تاکید می‌کنند. به همین دلیل، محاکم قضایی و قضات سعی دارند که اختلافات میان اشخاص را تا جای ممکن از طریق مصالحه حل و فصل کنند.

صلح و سازش در پرونده‌های کیفری و حقوقی

حل و فصل اختلاف از طریق صلح و سازش در پرونده‌های حقوقی بسیار پررنگ‌تر از پرونده‌های کیفری است. حل و فصل پرونده‌های حقوقی از طریق صلح و سازش باعث جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه طرفین آن‌ها و همچنین، کاهش تعداد پرونده‌های مطروحه در مراجع قضایی می‌شود. قانونگذار برای سازش طرفین در جریان دادرسی، مقرراتی را در قانون آیین دادرسی مدنی پیش‌ بینی کرده است. همچنین، عقد صلح به عنوان یکی از عقود معین، در قانون مدنی دارای احکام و شرایط خاص خود است. بنابراین، بسته به اینکه توافق طرفین در جریان دادرسی و در دادگاه انجام یا خارج از دادگاه و در قالب عقد صلح منعقد شود، آثار حقوقی آن می‌تواند متفاوت باشد.

شورای حل اختلاف نهادی است که با هدف اصلی ایجاد صلح و سازش میان طرفین اختلاف فعالیت می‌کند. در ساختار فعلی، رسیدگی قضایی به دعاوی و امور، در صلاحیت دادگاه صلح انجام می‌شود و شورا عمدتا در زمینه ایجاد سازش میان طرفین فعالیت دارد. حل و فصل اختلاف از طریق شورای حل اختلاف نیز باعث کاهش تعداد اشخاصی می‌شود که برای طرح دعوا به دادگاه یا سایر مراجع قضایی مراجعه می‌کنند.

در این مطلب شرایط و چگونگی حل و فصل پرونده‌های حقوقی از طریق صلح و سازش را براساس قانون آیین دادرسی مدنی بررسی می‌کنیم.

مصالحه چیست؟

مصالحه در لغت به معنای حسن سلوک، خوش رفتاری، صلح و آشتی، حصول توافق میان دو شخص و هماهنگی است. در اصطلاح عامیانه به رفع کدورت و اختلاف و ایجاد توافق میان افراد ، مصالحه گفته می‌شود.

در قانون آیین دادرسی مدنی، اصطلاح سازش برای توافق طرفین با هدف پایان دادن به دعوا یا اختلاف به کار رفته است. سازش ممکن است در دادگاه، در دفتر اسناد رسمی یا خارج از دادگاه و در قالب یک سازش نامه غیررسمی انجام شود. سازش نامه نیز سندی است که مفاد توافق طرفین در آن درج می‌شود.

مصالحه یا سازش نامه نیز به معنای نوشته و سندی است که بر برقراری صلح و سازش میان طرفین اختلاف دلالت می‌کند.

لازم به ذکر است که قانونگذار، شرایط و تشریفات درخواست سازش و چگونگی تنظیم سازش نامه را در مبحث دوم از فصل نهم قانون آیین دادرسی مدنی مشخص کرده است.

شرایط درخواست مصالحه دادگاه

در ابتدا باید بگوییم که دعاوی حقوقی از خواهان و خوانده تشکیل می‌شوند. به زبان ساده‌تر، خواهان و خوانده طرفین دعاوی حقوقی هستند. خواهان به شخصی گفته می‌شود که بر علیه خوانده طرح دعوا می‌کند. منظور از خوانده نیز شخصی است که از سوی خواهان بر علیه او طرح دعوا می‌شود.

سازش، یکی از روش‌های پیش بینی شده برای حل و فصل اختلافات حقوقی میان اشخاص در قانون آیین دادرسی مدنی است. برای مثال، اگر هیچ یک از خوانده و خواهان دلیل محکمه پسندی برای اثبات ادعاهای خودشان نداشته باشند، می‌توانند دعوای میان خود را از طریق سازش حل و فصل کنند.

بررسی ماده 186 قانون آیین دادرسی مدنی

مطابق ماده 186 قانون آیین دادرسی مدنی، هر شخص می‌تواند درباره هر ادعایی، به صورت کتبی از دادگاه نخستین درخواست کند که طرف مقابل را برای سازش دعوت کند. در این حالت، موضوع درخواست سازش با طرح دعوای اصلی یکسان نیست و نباید شرایط آن را با شرایط طرح دعوا خلط کرد.

اگر یکی از طرفین دعوا از طریق وکیل اقدام کرده باشد، وکیل برای انجام صلح و سازش باید از اختیار لازم برای مصالحه و سازش برخوردار باشد. بنابراین، صرف داشتن وکالت برای طرح یا دفاع از دعوا، لزوما به معنای داشتن اختیار انجام سازش نیست و باید حدود اختیارات وکیل در وکالتنامه بررسی شود.

شرایط تنظیم سازش نامه در داخل و خارج از دادگاه

مطابق ماده 180 قانون آیین دادرسی مدنی، سازش میان طرفین می‌تواند در دفتر اسناد رسمی یا در دادگاه واقع شود. همچنین، طرفین می‌توانند خارج از دادگاه با یکدیگر توافق و سازش نامه غیررسمی تنظیم کنند.

1. در داخل دادگاه: در این حالت، موضوع سازش و شرایط آن در صورت مجلس دادگاه منعکس می‌شود. این صورت مجلس باید توسط دادرس یا دادرسان دادگاه امضا شده باشد. خواهان و خوانده نیز باید صورت مجلس سازش را امضا کنند.
2. در خارج از دادگاه و در دفاتر اسناد رسمی: اگر سازش میان خوانده و خواهان در دفاتر اسناد رسمی انجام شده باشد، دادگاه در پرونده خواهان و خوانده قید می‌کند که اختلاف میان آن‌ها به واسطه سازش خاتمه پیدا کرده است. سازش نامه رسمی، یک سند معتبر است و از احکام قانونی مربوط به اسناد لازم الاجرا تبعیت می‌کند.
3. اگر سازش خارج از دادگاه و به صورت سازش نامه غیررسمی انجام شده باشد، طرفین باید در دادگاه حاضر شوند و صحت آن را اقرار کنند. اقرار طرفین در صورت مجلس درج می‌شود و به امضای دادرس و طرفین می‌رسد. اگر یکی از طرفین یا هر دو طرف بدون عذر موجه در دادگاه حاضر نشوند، دادگاه بدون توجه به مندرجات سازش نامه، رسیدگی را ادامه خواهد داد.

سازشی که مطابق مقررات قانون آیین دادرسی مدنی در دادگاه محقق شود، پس از تنظیم صورت مجلس و طی تشریفات قانونی، می‌تواند منجر به صدور گزارش اصلاحی شود. مطابق ماده 184 قانون آیین دادرسی مدنی، مفاد سازش نامه نسبت به طرفین و وراث و قائم مقام قانونی آن‌ها معتبر است و مانند احکام دادگاه‌ها به موقع اجرا گذاشته می‌شود.

بررسی شرایط و آثار مصالحه میان خوانده و خواهان

مفاد مصالحه‌ای که میان خواهان و خوانده تنظیم شده در صورتی معتبر و لازم الاجرا است که مخالف صریح قانون، شرع، نظم عمومی جامعه و اخلاق حسنه نباشد.

اگر طرفین در جریان رسیدگی با یکدیگر سازش کنند و سازش مطابق تشریفات مقرر در قانون انجام شود، دادگاه رسیدگی را ختم و مطابق ماده 184 قانون آیین دادرسی مدنی گزارش اصلاحی صادر می‌کند. در این حالت، موضوع سازش مطابق مفاد توافق طرفین خاتمه می‌یابد و مفاد آن مانند احکام دادگاه‌ها قابل اجرا خواهد بود.

مصالحه شرعی چیست؟

در اصطلاح قانون مدنی به قراردادی که به منظور رفع اختلافات موجود یا برای جلوگیری از بروز اختلافات احتمالی تنظیم می‌شود، عقد صلح می‌گویند. طرفین این عقد، صلح کننده (مصالح) و قبول کننده صلح (متصالح) هستند. منظور از مصالحه شرعی نیز عقدی است که به واسطه توافق میان مصالح و متصالح تحقق پیدا می‌کند.

خدمات گروه حقوقی رکلا

مصالحه ، یک سند معتبر و لازم الاجرا است که بر صلح و سازش میان خواهان و خوانده دلالت می‌کند. این سند در صورتی معتبر است که از قوانین آمره تبعیت کند. همچنین، مصالحه باید به گونه‌ای تنظیم شود که ضامن حقوق و منافع قانونی خواهان و خوانده باشد. پیشنهاد می‌کنیم که یک کارشناس حقوقی بر تنظیم مصالحه نظارت داشته باشد.

خدمات تنظیم قرارداد رکلا به خوانده و خواهان امکان می‌دهد که مصالحه مد نظر خودشان را به صورت اختصاصی و توسط کارشناسان حقوقی تنظیم کنند.

همچنین، خدمات مشاوره حقوقی تلفنی رکلا به طرفین اختلاف امکان می‌دهد که سوالات حقوقی خودشان در خصوص شرایط تنظیم و اجرای مصالحه را با کارشناسان حقوقی در میان بگذارید.